LUẬT CÔNG CHỨNG SỬA ĐỔI: "CỞI TRÓI" THỦ TỤC, DÂN HƯỞNG LỢI LỚN TỪ CÔNG NGHỆ SỐ

Một trong những thay đổi lớn tại tại dự thảo lần này chính là cách tiếp cận tại Điều 3 – quy định về các giao dịch bắt buộc phải công chứng. Trước đây, những quy định này thường nằm rải rác, "ẩn mình" trong các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Nhà ở hay Luật Kinh doanh bất động sản, khiến ngay cả những người am hiểu pháp luật đôi khi cũng lúng túng.

Trong bản dự thảo mới nhất, Điều 3 có đề xuất chuyển sang dạng liệt kê tập trung và cô đọng. Đây được đánh giá là một cách triển khai theo hướng phù hợp với số đông người dân. Thay vì phải tra cứu một "ma trận" văn bản, giờ đây người dân chỉ cần cầm trên tay Luật Công chứng là có thể tự xác định ngay: "Giao dịch này mình có phải đi công chứng hay không?".

Việc liệt kê rõ ràng không chỉ giúp minh bạch hóa các quan hệ dân sự mà còn giúp pháp luật trở nên gần gũi, dễ hiểu với đại đa số công chúng. Sự rõ ràng này loại bỏ tình trạng "mỗi nơi hiểu một kiểu", giúp người dân chủ động hơn trong việc bảo vệ tài sản và quyền lợi của mình, thay vì phải phụ thuộc hoàn toàn vào các đơn vị tư vấn.

Ngoài việc tập hợp và hệ thống hóa các giao dịch bắt buộc công chứng theo quy định hiện hành, tài liệu thẩm định còn đề xuất bổ sung nhiều giao dịch quan trọng liên quan đến đất đai, vốn do các bên tự lập hoặc chỉ chứng thực, vào diện bắt buộc phải công chứng. Danh mục này bao gồm: “Hợp đồng cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất; hợp đồng hợp tác kinh doanh bằng quyền sử dụng đất; văn bản chấp thuận của người sử dụng đất đồng ý cho xây dựng nhà ở và công trình xây dựng; văn bản thỏa thuận của các thành viên có chung quyền sử dụng đất đồng ý đưa quyền sử dụng đất vào doanh nghiệp”.

"Cởi trói" cho hồ sơ công chứng: Người dân hết thời "chạy" giấy tờ

Điểm nhấn thực sự làm nức lòng dư luận trong dự thảo lần này chính là việc giản lược thành phần hồ sơ bắt buộc. Đây là minh chứng rõ nét nhất cho nỗ lực cải cách hành chính và xây dựng Chính phủ số.

Trong tài liệu thẩm định, thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng đã được rà soát và cắt giảm tối đa các giấy tờ không cần thiết. Đặc biệt, với sự hỗ trợ của Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, người dân sẽ không còn phải cung cấp các loại giấy tờ mà Nhà nước đã quản lý trên hệ thống số.

“7a. Trường hợp đã có dữ liệu về các thông tin trong thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng quy định tại khoản 1 Điều này trong các cơ sở dữ liệu được cơ quan chủ quản cơ sở dữ liệu công bố đủ điều kiện khai thác thì người yêu cầu công chứng không phải cung cấp các giấy tờ có chứa các thông tin đó; công chứng viên tiếp nhận hồ sơ yêu cầu công chứng khai thác, sử dụng thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu đã được công bố khác để xem xét, giải quyết hồ sơ yêu cầu công chứng; không yêu cầu xuất trình bản chính các giấy tờ để đối chiếu theo quy định tại khoản 7 Điều này. Công chứng viên chỉ được yêu cầu người yêu cầu công chứng bổ sung thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng trong trường hợp không khai thác được thông tin trong ngày giải quyết yêu cầu công chứng hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác”.

Việc giản lược này mang lại lợi ích kép:

Đối với người dân: Chấm dứt cảnh phải đi xin xác nhận cư trú, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân hay thậm chí là cả giấy tờ tùy thân khi hệ thống định danh điện tử VNeID được triển khai hoàn tất. Thời gian thực hiện một giao dịch công chứng sẽ được rút ngắn đáng kể, chi phí tuân thủ pháp luật của xã hội được kéo giảm tối đa.

Đối với Công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng: Đây thực sự là một cuộc "cởi trói" về mặt trách nhiệm và áp lực. Với việc dữ liệu hồ sơ được tích hợp trên môi trường điện tử cùng hành lang pháp lý minh bạch, Công chứng viên có thể tra cứu thông tin nhanh chóng để phục vụ người dân hiệu quả hơn. Điều này đồng nghĩa với việc khi dữ liệu đã được số hóa và kết nối, tổ chức hành nghề công chứng không được phép yêu cầu người dân xuất trình lại bản chính – một quy định giúp loại bỏ hoàn toàn những thủ tục rườm rà không cần thiết. Quan trọng hơn, rủi ro pháp lý và áp lực từ việc phải thẩm định thật - giả của giấy tờ bản cứng bằng mắt thường sẽ được giải tỏa. Việc sử dụng dữ liệu số thay thế văn bản giấy giúp Công chứng viên xác thực thông tin với độ tin cậy cao nhất, từ đó tập trung vào chuyên môn kiểm soát tính hợp pháp của hợp đồng thay vì sa lầy vào kiểm tra thủ tục hành chính.

Có thể dễ dàng hình dung, trước đây khi người dân muốn bán căn hộ chung cư, họ phải sắp xếp công việc, thậm chí phải về quê xếp hàng xin cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân, rồi qua công an phường xin xác nhận cư trú, mất cả tuần đi lại vất vả. Nay, với những cách mới, chỉ cần đến tổ chức hành nghề công chứng và đọc số định danh cá nhân (hoặc xuất trình căn cước công dân gắn chip). Công chứng viên lập tức tra cứu và xác thực tình trạng hôn nhân cũng như nơi cư trú ngay trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia. Thủ tục hoàn tất trong tích tắc mà không tốn một tờ giấy nào!

Những thay đổi này là thành quả của nỗ lực xây dựng Chính phủ số với nền tảng dữ liệu vững chắc. Sự liên thông giữa các bộ, ngành đã hiện thực hóa bằng việc cắt giảm đáng kể các giấy tờ xác nhận trong hồ sơ người dân.

Ứng dụng công nghệ để "phục vụ dân" là chìa khóa nâng cao niềm tin vào tư pháp. Một nền công chứng số hóa hiện đại sẽ thúc đẩy kinh tế phát triển và đảm bảo an toàn pháp lý cho đời sống xã hội.

Tổng kết

Dự thảo Luật Công chứng (sửa đổi) với những điều chỉnh đúng đắn, kịp thời đại và quy trình giản lược hồ sơ là một tín hiệu cực kỳ tích cực. Khi thủ tục hành chính được cắt giảm, khi công nghệ được ứng dụng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, mỗi người dân sẽ cảm thấy pháp luật thật gần gũi và đáng tin cậy. Hy vọng rằng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tinh thần cầu thị, Luật Công chứng sửa đổi khi ban hành sẽ thực sự trở thành một "đòn bẩy" quan trọng, thúc đẩy công cuộc chuyển đổi số quốc gia và mang lại những giá trị thực chất cho cuộc sống của nhân dân.

Bài viết đã được đăng tải trên Báo Tuổi trẻ ngày 04/01/2026 với tiêu đề Dự thảo Luật Công chứng sửa đổi: Giảm giấy tờ, thủ tục, thuận tiện hơn cho dân